Excavation methods

Ceramic analysis update

This Rim sherd exemplifies deeper decoration that perhaps is associated with its darker colour.

As we dig deeper at the KTC site, the ceramic finds seem to become more and more interesting when comparing the two trenches along with comparing what is occurring within the trench to other portions of the trench.

Perhaps the most significant difference observed is between trench A and B and the amount of pottery found with decoration. Trench A has significantly larger portions of pottery for at least the first several units but overall the pottery has around 15% less potsherds with decoration than trench B. If this trend continues, this could indicate a difference in the use of space around the site in past times.

This Rim sherd exemplifies the lack of decoration that may be associated with its lighter colour.

Another notable feature that seems to be observed in the pottery decoration that I noticed today and could be potential for further research is that the decoration lines seem to change in depth depending on the colour of the potsherds. On the lighter coloured potsherds (light brown to gray), they either have no decoration at all or the decoration lines that we have observed are thin and are not deeply carved into the pottery; however, the dark brown or black potsherds have very deeply cut lines into what appears to be the vast majority of the potsherds that are found with that particular colouring. If this turns out to be for the most part the case, this could indicate a different tool was used for the different type of pottery or that the material limited the design somehow.

As we have dug deeper into trench B and discovered some very interesting fully intact ceramic vessels, I think the pottery analysis for KTC is only going to get more and more interesting. The pictures above exemplify the decoration or non decoration that seems to be associated with the colour of pottery so far.

อากาศผลันแปร ความหลากหลายแปรผลัน

การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมในอดีต ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลชนิดของสัตว์ที่ ไม่เพียงเฉพาะพื้นที่นี้พื้นที่เดียวเท่านั้น  การเปลี่ยนแปลงทางด้านสิ่งแวดล้อมสามารถเกิดขึ้นได้ในต่างพื้นที่ ต่างช่วงเวลา ในพื้นที่แหล่งโบราณคดีเขาโต๊ะช่อง จ.กระบี่ จากการสังเกตการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น พบว่า

สัตว์ที่พบในช่วงแรกของการขุดค้น เมื่อลงลึกในรายละเอียดพบว่า โดยส่วนใหญ่จะเป็นสัตว์สามารถเคลื่อนไหวได้อย่างรวดเร็ว จากขนาดของร่างกายที่เล็ก หรือมีความคล่องตัวสูง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดน่าจะเป็นกระดูกสัตว์ของสัตว์ประเภทตระกูลไพรเมท (primate) ที่พบเป็นจำนสนมาก และเมื่อวิเคราะห์ลงในรายละเอียดจะพบว่า ส่วนใหญ่อยู่ในลิงวงศ์ Macaca sp. รวมไปถึงสัตว์ฟันแทะขนาดเล็กและขนาดกลางทั้งหลาย ซึ่งเมืลงลึกขึ้นในรายละเอียดด้านถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ที่กล่าวมานั้น พบว่าสามารถอยู่อาศัยได้ในหลากหลายพื้นที่ตั้งแต่พื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเล ไปจนถึงสภาพแบบป่าชายเลน รวมถึงป่าฝนเขตร้อนอย่างในปัจจุบัน รวมไปจนถึงสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำทั้งหลายที่ ไม่ว่าาจะเป็น ตะกวด แลน (Lizzard) งู (snake) เต่า (turtle) ต่างก็สามารถอาศัยได้ในทุกสภาพพื้นที่ หลากหลายประเภท ใกล้น้ำ ดงดิบ ที่สูง ไปจนถึงชายฝั่ง

จาการขุดค้นในช่วง 1-2 วันที่ผ่าน (บทความนี้จัดทำขึ้นวันที่ ๘ ก.ค. ๕๔) ได้พบความเปลี่ยนแปลงบางอย่างที่เกิดขึ้นในพื้นที่แหล่งโบราณคดี คือ เริ่มมีการพบชิ้นส่วนกระดูกของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ อย่างเช่น กวาง (Cervidae) และ วัว ควาย  (Bovidae) สัตว์ที่กล่าวมาในช่วงแรกของการขุดค้น นั่นคือการเพิ่มขึ้นของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ แต่นั่นไม่ได้แสดงว่าสภาพแวดล้อมยังคงเป็นแบบเดิมแต่อย่างใด กลับกลายเป็นว่าสภาพแวดล้อมในช่วงดังกล่าวจะมีลักษณะที่เป็นป่าโปร่ง และทุ่งหญ้า  เพราะเป็นสภาพที่สัตว์ที่เพิ่มขึ้นมาสามารถนั้นสามารถอาศัยอยู่ได้

สิ่งที่กล่าวมาแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงในอดีตที่ผ่านไปของพื้นที่ ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่แตกต่าง การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิประเทศ สภาพแวดล้อม ยังผลให้ชนิดของสัตว์เปลี่ยนแปลงไป ไม่เพียงเฉพาะส่งผลต่อสัตว์เท่านั้น  สิ่งมีชีวิตประเภทอื่นๆก็เปลี่ยนแปลงเช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะ้เป็น พืช  สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง รวมไปถึงสิ่งไม่มีชีวิตต่างๆในพื้นที่ ก็เกิดการเปลี่ยนแปลงด้วยเช่นกัน หากจพูดถึงการเปลี่ยนแปลงทางด้านสิ่งแวดล้อม ยังมีสิ่งที่ต้องทำอีกมากมาย ไม่เพียงแค่กระดูกสัตว์ที่จะสามารถบอกเรื่องราวดังกล่าวได้ ที่กล่าวมาเป็นเพียงส่วนหนึ่งในการอธิบายการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดดล้อมในพื้นที่ ยังคงต้องอาศัยการศึกษาทางด้านอื่นอีกเพื่ออธิบายความเปลี่ยนทั้งหลายที่เกิดขึ้น

บริสุทธิ์ บริพนธ์

Faunal Analysis In the Upper Layers Pt. 2

So far our team’s excavation of KTC has been particularly exciting. Each day, as we dig deeper, different artifacts and features are discovered depicting an interesting overview of the history in our region. My work analyzing the faunal material has been equally exciting in the results it has already shown. As previously stated in the upper units phalanx and vertebral elements were surprisingly abundant in trench A. Now having looked over successive layers I have reached a depth of roughly 0.15 meters below the surface, providing a better overall picture of the finds. Interestingly, the findings are still providing the same overall picture.

In trench ASW excavation unit 1 there were very few finds but the phalanges and vertebrae each made up 10% of the overall faunal assemblage. Excavation unit 2 contained even more of these, with phalanges at 26% and vertebrae at 27% of the overall assemblage. For the SW quadrant, unit 3 showed a drop in the abundances of these elements with phalanges representing 12% and vertebrae 6% but they remain amongst the most frequently represented skeletal elements.

Importantly another element which seems to continually appear is turtle shell. In ASW1, 18% of the assemblage was turtle shell, this dropped in excavation unit 2 to 1% but rapidly increases in unit 3 to 20%. This may suggest that in the upper units some sort of mixing of the sediment has occurred because of the relatively slight excavation depths. Either way, in the overall understanding of the site 0.15 meters is undoubtedly full of recent deposits. With this, as we dig deeper and my anaylsis continues, a better understanding of the site dynamics may be understood.

As with ASW, the faunal assemblage in ASE has also provided some interesting information. In excavation unit 1 phalanges amount to 23% of the assemblage, while vertebrae account for 15%. Although I have not inputted the data for excavation unit 2, in ASE3 phalanges account for 8% and vertebrae for 5%. This indicates a drop in the abundances of these two elements between unit 1 and 3.  On the other hand, in ASE1 turtle shell accounts for 5%, then in unit 3 jumps to 22%. There is also an increase in cranial elements from unit 1 to 3 at 0% to 24%. In this type of situation the data provided by this simple analysis may be misleading. There is a large increase in cranial elements at ASE3 but without data for ASE2 or successive units after, it is difficult to put this information into context. Also it is important to always remember that taphonomic processes may readily fragment crania because of their low density. This type of problem is difficult to address when dealing with faunal analysis because rarely in archaeological assemblages are intact bones found. Still with this, by taking percentages from the known elements as a whole, the data still provide a rough depiction of the activity taking place at KTC.

Overall the trends in elements seem to show a general pattern over time.  Turtle bones appear to increase as mammal vertetbrae and phalanges decrease as we go back in time. Although this timeframe is short at the moment, with continued analysis a more detailed picture may be portrayed. I am beginning to also look into trench B in order to establish possible trends in the units between trenches as well as in trench B itself. The new increase in turtle shell elements shows that not only small mammals but reptiles are being found at our site. It will be interestingly to see if the increase in turtle shell continues in successive layers because this may be able to help explain how people at the site used the environment around them for resources. In all the faunal assemblage is providing exciting information about KTC.

CC

CHẶT HAY ĐẬP?

CHẶT HAY ĐẬP?

(Ý kiến của riêng Em).

            Ồ. Hai thuật ngữ này không giản đơn một tý nào! Ở đây chưa bàn về công cụ được làm từ tre, gỗ vì không có bằng chứng nào về chúng.

Như chúng ta đã biết, nghiên cứu công năng của các sưu tập công cụ đá thời tiền sử là một việc làm cực kỳ khó khăn. Nó đòi hỏi sự tinh tế trong quan sát khi khai quật cũng như những cách thu thâp thông tin từ cuộc sống hiện tồn.

Con người muốn tồn tại thì phải thích nghi với tự nhiên. Mặt khác, muốn sống tốt, sống khỏe thì họ phải “ĂN”. Vậy thì, họ ăn gì? Ăn như thế nào? Họ đã dùng các công cụ nào để có thể chế biến các món ăn từ động vật, nhuyễn thể???

Một lô câu hỏi chẳng phải dễ trả lời!

Vâng, tôi đang khai quật Dr. Ben tại di chỉ Kao Tok Chong, tỉnh Krabi, Thái Lan. Sau đây xin phép mạn bàn vài điểm mà thấy vui vui, hay hay!

CHẶT!

            Vậy, “Chặt” là gì?

Khi chúng ta đề cập tới thuật ngữ này, có nghĩa là chúng ta đã định tính về mặt công năng của công cụ. Các công cụ dùng để chặt thường có góc lưỡi tương đối nhỏ thì năng suất tạo ra mới cao…

Hiện nay, nghiên cứu các công cụ thời kỳ tiền sử mà đặc biệt với các công cụ ghè đẽo chúng ta thường gặp rất nhiều vấn đề khi nói về công năng của chúng. Các công cụ đó dùng để chặt hay đập. Tất nhiên, mức độ chuyên hóa của nhóm công cụ trong thời kỳ tiền sử sẽ không cao. Tuy nhiên, không vì thế mà họ không thể không quan tâm tới mức độ chuyên hóa công những công cụ có vai trò quan trọng đối với cuộc sống thường ngày của họ. Ví dụ, công cụ dùng để nạo, cắt thịt hay xương động vật chắc chắn sẽ có một cấu tạo rìa lưỡi tương đối đặc biệt để có thể thuận tiện cho quá trình “chế biến”. Còn, với các loại nhuyễn thể có kích thước nhỏ thì sao?

Trong sưu tập ốc mà tôi chỉnh lý hôm nay tại di chỉ này, tôi thấy rằng. Có một sự khác biệt đáng kể về kích thước và hiện trạng đuôi của mỗi cá thể. Có rất nhiều cá thể đuôi bi chặt bằng, thường để lại kích thước gần bằng với kích thước ban đầu. Ngược lại, có khoảng 20% trong tổng số các cá thể phần đuôi bị vỡ rất nhiều, đa số là chỉ còn lại ½ chiều dài ban đầu (còn lại 2 vòng xoáy). Như vậy, trong một sưu tập ốc đó, rõ ràng nó cũng thể hiện phần nào mức độ chuyên hóa của công cụ. Tức là, các cá thể ốc còn lại gần như hoàn toàn (quite complete), đuôi đã được chặt mất bằng một hệ công cụ có góc lưỡi rất nhỏ. Tuy nhiên, nếu các công cụ chỉ có góc lưỡi nhỏ thôi thì chưa đủ. Với cấu tạo hiện tại của toàn bộ những tiêu bản bị chặt đít như vậy, chúng ta có thể suy luận (inferences) rằng, kích thước của các công cụ đó cũng sẽ không lớn. Đây là một mối quan hệ mang tính chất tỷ lệ thuận. Hãy thử làm phép so sánh, nếu các công cụ kích thước lớn, góc lưỡi rất nhỏ…. đồng thời nặng tới vài kg đa số có tiệt diện ngang và dọc rất dày. Như vậy, khi đít của các cá thể ốc bị chặt thì chúng sẽ bị vỡ rất nhiều, có thể là bị dập hoàn toàn do bề mặt tiếp xúc là rất lớn. Điều đó cho thấy, các cá thể ốc ở đây đã bị chặt đít bằng một phương pháp mang tính hệ thống và ở một góc độ nào đó nó đã được chuyên hóa. Thế thì, ngoài những cá thể có cấu tạo về hiện trạng đít như vậy cũng còn những cá thể bị vỡ từ ½ tỷ lệ theo chiều dọc thì sao?

ĐẬP!

            Đập là gì?   

Đập là một thuật ngữ phản ánh những mức độ mang tính chất tự nhiên nhiều hơn là yếu tố nhân tạo.

Với khoảng hơn 20% cá thể bị chặt đít “vỡ nát” như vậy…. thì chắc chắn có thể suy đoán tới hai khả năng.

+ Thứ nhất: Việc chặt đít đã diễn ra nhưng có thể vị trí đặt “ốc” hơi khác nên phạm vi tiếp xúc lớn sẽ gây ra hiện tượng như vậy. Điều này có thể gọi là “nhầm kỹ thuật”.

+ Thứ hai: Đa số các sản phẩm như vậy đều được ghè bởi những hòn đập có diện tiếp xúc lớn, các chấn động liên quan sẽ tạo ra cấu tạo đuôi dạng đó.

Mặc dù vậy, cho dù các cá thể ốc đều được khai thác phục vụ sự tồn tại nhưng qua hiện trạng của từng cá thể, nó cũng phản ánh phần nào về sự đa dạng trong phương thức chế biến. Ngoài ra, để chặt được phần đít đi thì họ khôn thể cầm trên tay mà phải có hòn kên. Dẫu vậy, một điều rất lạ là, đa số di vật trong văn hóa Hòa Bình hay các di chỉ có chữa tầng nhuyễn thể lại hầu như không phát hiện được các hòn kê có lỗ vũm. Khó nhỉ!!!

Tuy nhiên, khả năng nhuyễn thể (đặc biệt là ốc) sẽ được đặt ở rìa mép của các hòn kê nên chúng ta chưa tìm thấy? Đợi tiếp phần sau!

Chặt và đập đôi khi cũng có thể hiểu gần như nhau về mức độ nào đó. Nhưng, việc phân biệt rành mạch hai khái niệm sẽ giúp chúng ta rất nhiều trong việc nhận diện mức độ tiến bộ của một cộng đồng nhỏ hay sự cải tiến và chuyên hóa về mặt kỹ thuật!

Thanh Sơn.

เปลือกหอยกับเร่ืองราวในอดีต

จากการขุดค้นที่แหล่งโบราณคดีเขาโต๊ะช่องมาเป็นเวลาเกือบสามสัปดาห์ เราได้พบหลักฐานทางโบราณคดี ทั้งโบราณวัตถุและนิเวศวัตถุหลากหลายอย่างด้วยกัน อาทิ เศษภาชนะดินเผา เครื่องมือหิน กระดูกสัตว์ ถ่าน เปลือกหอย เป็นต้น

เปลือกหอย เป็นหลักฐานประเภทนิเวศวัตถุอันหนึ่ง ที่พบมากในแหล่งโบราณคดีแห่งนี้

จากการทำงานที่หลุมขุดค้น A (Trench A) ในวันนี้ ได้พบเปลือกหอยเป็นจำนวนมาก ทั้งหอยฝาเดียว (Gastropod) และหอยสองฝา (Bivalved) โดยมีทั้งที่กองเป็นกลุ่มและกระจายอยู่ทั่วไปในพื้นที่หลุมขุดค้น

เปลือกหอย สามารถบอกเรื่องราวอะไรในอดีตได้บ้าง?

โดยทั่วไปแล้วหลักฐานประเภทนิเวศวัตถุ ได้แก่ กระดูกสัตว์ เปลือกหอย ละอองเรณู เป็นต้น สามารถนำไปวิเคราะห์ถึงสิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตได้หลายอย่าง เช่น อาหารการกินของคนในสมัยนั้น พฤติกรรมการหาอาหารของคน หรือกิจกรรมอื่นๆ เช่น การติดต่อกับชุมชนอื่น พิธีกรรม ฯลฯ รวมทั้งยังสามารถนำไปวิเคราะห์เกี่ยวกับสภาพแวดล้อมของพื้นที่นั้นๆ ในอดีตได้อีกด้วย

เช่นเดียวกับเปลือกหอยที่พบในแหล่งโบราณคดีเขาโต๊ะช่อง ที่ทำให้เราสันนิษฐานในระดับเบื้องต้นได้ว่าในสมัยอดีต ณ บริเวณพื้นที่แห่งนี้น่าจะมีสภาพแวดล้อมแบบป่าชายเลนและป่าเขาหินปูน ที่มีแนวเขาหินปูนและถ้ำ เนื่องจากหอยฝาเดียวเหล่านี้ต้องอาศัยสารหินปูนในการสร้างเปลือก ซึ่งจะเห็นได้ว่าตรงกับสภาพแวดล้อมของพื้นที่นี้ในปัจจุบัน ที่มีแนวเขาหินปูนและถ้ำเป็นจำนวนมาก ดังนั้นจึงทำให้เราสามารถอนุมานต่อไปได้ว่าหอยที่เราพบเหล่านี้ น่าจะเป็นหอยในพื้นถิ่น ไม่ใช่หอยที่นำมาจากที่อื่น

ส่วนในด้านอาหารการกินนั้น ยังไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัด เนื่องจากยังไม่ทราบว่าหอยที่พบนั้นเป็นหอยชนิดใดบ้าง โดยเฉพาะหอยสองฝาที่ยังไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นหอยกาบน้ำจืดหรือหอยทะเล อีกทั้งเราไม่อาจสรุปถึงพฤติกรรมการบริโภคของคนได้อย่างตายตัวว่าคนในสมัยนั้นนำมาหอยมาใช้เพื่อรับประทานหรือไม่ หรือกินหอยชนิดนั้น ชนิดนี้หรือไม่ เพราะการกินเป็นเรื่องของรสนิยม

อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังอยู่ในขั้นตอนของการดำเนินงานทั้งการขุดค้นและวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดี ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีการวิเคราะห์ชนิดของหอยที่พบให้ได้เสียก่อนว่าเป็นหอยชนิดใดบ้าง พบมากในสภาพแวดล้อมแบบใด เป็นหอยที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติในพื้นที่แห่งนี้ หรือคนนำเข้ามา เพื่อที่จะนำมาอธิบายถึงสภาพแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมในอดีต หน้าที่การใช้งานของพื้นที่ดังกล่าว หรืออาจรวมทั้งพฤติกรรมการบริโภคของคนในอดีตได้ในขั้นต่อไป โดยอาจจะใช้การศึกษาทางโบราณคดีเชิงชาติพันธุ์ (Ethnoarchaeology) ในการเปรียบเทียบจากพฤติกรรมการบริโภคหอยของคนในปัจจุบัน และใช้การวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์

UN

ผลลัพธ์ของ Total station (เบื้องต้น)

ผลจากการขุดค้นจนถึงปัจจุบันสามารถนำค่าจากการบันทึกตำแหน่งของวัตถุุด้วย Total station มาทำการลงกราฟเพื่่อแสดงให้เห็นถึงการกระจายตัวและความหนาแน่นของโบราณวัตถุสองชนิดคือ เศษภาชนะดินเผา และเครื่องมือหิน ซึ่งเห็นได้ว่าเมื่อเปรียบเทียบกันทั้งสองหลุมทั้ง Trench A ทางซ้ายมือของภาพ และ Trench B ทางขวามือ สามารถสังเกตได้ว่าในช่วงระดับความลึก 20-60 เซนติเมตรจากผิวดินเป็นช่วงที่มีกลุ่มโบราณวัตถุประเภทเศษภาชนะดินเผากระจายตัวอยู่มาก ในขณะที่เครื่องมิอหินจะพบมากตั้งแต่แต่ชั้น 60 เซนติเมตรจากผิวดินลงไป ซึ่งในขณะนี้ Trench B ได้ขุดนำหน้า Trench A ไปหลายระดับแล้วจึงเห็นได้ว่าข้อมูลของ Trench A ยังมีส่วนที่ขาดอยู่ในช่วงความลึกหนึ่งเมตร เมื่อประกอบกับข้อมูลจากการขุดค้นพบว่าใน Trench B ซึ่งพบว่าว่ามีการขาดช่วงของวัตถุไประดับหนึ่งก่อนที่จะเข้าสู่การพบวัตถุที่เป็นภาชนะดินเผาสมบูรณ์ 2 ใบ ในวันนี้ จึงอาจทำให้สันนิษฐานได้ว่าใน Trench A ที่กำลังเข้าสู่ในระดับที่พบวัตถุน้อยลงเช่นกันเป็นไปได้ว่าจะเป็นการทิ้งช่วงก่อนจะเข้าสู่ชั้นที่มีการพบวัตถุอีกครั้ง ซึ่งอาจแสดงถึงการใช้พื้นที่ของคนโบราณที่เลือกใช้พื้นที่เป็นฤดูกาลคือ มีการใช้พื้นที่อย่างเข้มข้นก่อนจะทิ้งร้างไปจากนั้นจึงเข้ามาในพื้นที่ใหม่ ซึ่งหากเป็นเช่นนั้นการขุดค้นจากชั้นที่ไม่พบวัตถุใดๆลงลึกไปสู่อีกช่วงนึงจึงเป็นไปได้ว่าอาจจะพบวัตถุที่มีขนาดใหญ่สมบูรณ์เหมือนใน Trench B และให้ข้อมูลในเรื่องการใช้พื้นที่ของคนสมัยนั้นได้มากขึ้น

อย่างไรก็ตามข้อมูลตำแหน่งวัตถุนี้เป็นเพียงค่าตำแหน่งแนวดิ่ง ซึ่งอาจเห็นแต่ความหนาแน่นแต่ยังไม่เห็นภาพการกระจายตัวของวัตถุในแนวระดับ ประกอบกับการไม่ได้ใช้ข้อมูลชั้นดินมาช่วยในการมองภาพช่วงชั้นวัฒนธรรม จึงยังไม่สามารถบอกถึงการใช้พื้นที่ได้อย่างหนักแน่นพอ การตีความต้องอาศัยข้อมูลอีกหลายๆส่วนเข้ามาช่วยอีกมาก ซึ่งนี้เป็นเพียงข้อสังเกตเล็กๆน้อยๆส่วนตัวจากการมองข้อมูลตำแหน่งวัตถุแนวดิ่งจาก Total station เท่านั้น
แพรวชมพู ชุณหอุไร